De winst van verlies

Impact

De angst voor verlies lijkt vaak veel groter dan de blijdschap bij winst. Het komt niet zelden voor dat mensen die hun portemonnee verliezen met enkele tientjes of een bekeuring van 58 euro binnenkrijgen hier veel langer mee bezig zijn dan met een winnend lot van 1000 euro, of een gewonnen vliegvakantie. De laatste jaren lijkt het wel of het thema ‘verlies’ ontdekt is en omarmd wordt. Zowel op tv maar ook door coaches, opleidingsinstituten en andere professionals. Is er ‘winst’ te halen uit verlies? In zekere zin is dat inderdaad het geval. Steeds weer ontdekken we in ons werk met mensen hoe zij nieuwe energie, levenskracht, vreugde en ook kwaliteiten en talenten ontdekken door bewust stil te staan bij wat ze zijn verloren. Heeft verlies inderdaad zo’n impact dat het nodig is om daar (zo uitvoerig) bij stil te staan? En wat heeft dit alles met werken te maken? En hoe zouden mensen zo met hun verlies kunnen omgaan dat het hen verder brengt, ondanks alles? En hoe kunnen we hen daar als personeelsverantwoordelijke, leidinggevende of collega in bijstaan?

Kosten

Als we spreken over winst en verlies, dan dringt zich de vraag aan ons op wat rouw het bedrijfsleven jaarlijks eigenlijk kost. In het boek ‘Over de rooie. Emoties bij verlies en verandering op het werk’  van Bert Cozijnsen en Jakob van Wielink wordt een Amerikaans onderzoek aangehaald waaruit blijkt dat verminderde productiviteit en een hoger percentage van fouten en ongelukken -  ten gevolge van rouw op het werk - Amerikaanse organisaties jaarlijks ruim 75 miljard dollar kost. Omgerekend naar ons inwonersaantal, wordt geconcludeerd dat dit voor Nederland op jaarbasis een verliespost van zo’n drie tot vijf miljard euro betekent.

Confrontatie

Maar toch zijn het niet de koele getallen of de klinkende cijfers die organisaties overtuigen dat aandacht voor verlies en rouw goed is. Het is gemakkelijk om dan maar te concluderen ‘dat men het kennelijk niet wil’ of ‘het niet ziet’. Op zoek naar het verhaal achter deze aanname komen wij steeds weer tot de ontdekking dat onvermogen de belangrijkste belemmering is. En dat is niet vreemd. De confrontatie met verlies is een confrontatie met de eindigheid der dingen. We werken in een samenleving die zich mede kenmerkt door primaire aandacht voor de maakbaarheid, voor vooruitgang en winst. De confrontatie met de eindigheid en al het ‘gedoe’ dat het oplevert, is daarmee in schijnbare tegenspraak. Onvermogen is niet sexy, het staat zo haaks op ‘Yes, we can!’, alleen al omdat het vragen bij onszelf oproept. Hoe ga ik om met kwetsbaarheid, met eindigheid, met weerstand, met machteloosheid, met boosheid en verdriet?

Vermijden

Het is menselijk dat we weg willen van de pijn en het onvermogen. Een groot deel van ons gedrag is gericht op het vermijden van pijn en verlies. We willen houden wat we hebben. Op onbewust niveau is ons brein bezig met dit vermijdingsgedrag; dat is een krachtige drijfveer. Onze angst voor verlies is uitermate groot. Dat is bij materiële zaken al zo, zegt Ben Tiggelaar in een interview in de Volkskrant. We willen ons graag fijn voelen.

Kracht

Mensen blijken op den duur in staat te zijn verliezen in hun leven te verweven. We noemen hier overplaatsing na jaren trouwe dienst, door een arbeidsconflict de laan uit gestuurd worden of moeten fuseren met het bedrijf dat voorheen de concurrent was. Velen vertellen niet alleen over het verlies dat ze hebben geleden en de pijn die ze hebben ervaren maar ook over wat dit verlies hun gebracht heeft. Ze hebben geleerd met tegenspoed om te gaan, zijn zich meer bewust geworden van eigen kracht en kwaliteiten, kunnen beter omgaan met problemen. Er is meer waardering voor het leven en liefde voor mensen om hen heen, de emotionele band met anderen is sterker geworden, er is sprake van persoonlijke groei en veerkracht.

Woordkeus

We noemden hiervoor een aantal maal het woord ‘rouw’. Maar rouw doesn’t sell. Het woord ‘rouw’ doet menig wenkbrauw fronsen en doet de luiken sluiten. We weten hoe belangrijk het is om de juiste woorden te kiezen omdat taal zelf al zoveel oproept. Zo zal menigeen niet zomaar willen aannemen dat er bij ontslag of reorganisatie van rouw sprake kan zijn. Trachten te overtuigen, tegen de rouw in, is daarbij meestal niet ondersteunend. De uitdaging lijkt steeds te zijn het zoeken van een gemeenschappelijke taal. Dat geldt in de coaching, het begeleiden van een team, het adviseren van een management team, het schrijven van een bedrijfstekst.

Dialoog

Bijzonder is het wel steeds opnieuw te mogen ervaren dat er in organisaties een intense behoefte is om met elkaar in dialoog te zijn over de onderwerpen zoals we hierboven tegenkwamen. Achter de facade, de belemmering, het onvermogen, de soms onhandige manier van opereren, schuilt maar al te vaak een verlangen om verhalen te delen. Verhalen over de betekenis die men geeft aan de dingen.

Dit artikel werd geschreven door Riet Fiddelaers-Jaspers en Jakob van Wielink. Jakob van Wielink is verbonden aan de Boertiengroep. Voor een reactie op bovenstaand artikel of een vraag over het onderwerp, kunt u hem mailen op j.van.wielink@boertiengroep.nl. Riet Fiddelaers-Jaspers is verliesdeskundige, verbonden aan het Expertisecentrum Omgaan met Verlies als directeur, opleider/trainer en rouwtherapeut. 

Samen schreven zij: ‘Aan de slag met verlies. Coachen bij veranderingen op het werk’ dat per 1 mei 2012 verkrijgbaar is. Deelnemers aan het congres ''Investeren in verlies loont!" dat gepland staat voor 1 juni 2012, ontvangen een exemplaar van het boek.

Kijk ook eens bij

Slecht Nieuws Goed Brengen
Mensen ontslaan, hoe doe ik dat?