De conjunctuur van leren

Al zo ver terug als dat er leven op aarde is, wordt er geleerd. Was het niet door de mens zoals wij die kennen dan was het wel door neanderthalers, apen en andere diersoorten. Leren heeft altijd bestaan. De wellicht bij u bekende psycholoog Paul Watzlawick sprak ooit over de onmogelijkheid om niet te communiceren: ''Ook al zeg je niets, dan zeg je toch wel iets''. In die zelfde lijn kun je ook stellen dat het onmogelijk is om niet te leren. Het structureren en sturen van leren is het meest lastige. Leren op zich is simpel!

Helaas is het niet zo dat je altijd leert wat je had willen leren. De meest effectieve leerprocessen laten zich misschien wel het minst goed sturen. En de minst effectieve leerprocessen laten zich wellicht erg eenvoudig sturen. Voordat je dan iets geleerd hebt; dat duurt gewoon even. Twee voorbeelden die hierbij horen zijn traumatische ervaringen tegenover bijvoorbeeld een leraar die een theorie uitlegt op een school.

Effectief leren

Traumatische ervaringen zijn een zeer effectieve en snelle leermethode. Je bouwt vaak uit een enkele ervaring van misschien maar een paar seconden een angst voor iets op die je de rest van je leven bij zou kunnen blijven. Wat iemand er van leert, en welke angst hij/zij bijvoorbeeld ontwikkelt weet je niet en traumatische ervaringen bewust veroorzaken is lastig. Daar tegenover staat de leraar die iets uitlegt. De leerlingen luisteren en pikken op wat ze willen of kunnen. Een eenvoudige methode maar veel minder effectief dan de trauma methode.

Wijsheid uit het verleden

In het verlengde daarvan is werkplekleren tegenwoordig weer aan de orde van de dag. We moeten de schoolbanken uit en we moeten gaan ervaren. Coaching op de werkplek en bijvoorbeeld mobile- en social learning zijn trending. Niets nieuws onder de zon. Werkplekleren is de oudste vorm van formeel leren die de mensheid kent. Al honderden jaren voor christus werd deze methode toegepast. En Lao-Tse (ook bekend als Lao-tzu) schreef rond 500 v.C. bijvoorbeeld “If you tell me, I will listen. If you show me, I will see. But if you let me experience, I will learn”.

Verandert er dan niets?

Het leren van nu en van de toekomst lijkt veel op het leren in het verleden. En misschien is het wel zo dat hoe meer invloed je uitoefent op leerprocessen hoe minder effectief ze worden. Trends in leren en opvattingen over leren lijken zichzelf te herhalen. We gingen van de werkplek naar het lokaal en van het lokaal terug naar de werkplek. Zijn we dan niet in staat om iets écht nieuws te verzinnen? En moeten we überhaupt wel proberen om leren te plannen en te structureren door bijvoorbeeld training?

Ja! Het is essentieel om leren te stimuleren en innovatie in leren te realiseren. Als trainer, coach, HRD adviseur, docent, begeleider en opleider zit je aan de start van het leerproces. Je inspireert en laat vonken over slaan. Je zet een leerproces samen in gang. Je kunt sturen en je kunt richting geven. Je weet alleen niet altijd wat deze nieuwe dingen gaan opleveren maar je zet wél ontwikkeling in gang. En uiteindelijk zal je ook zien dat leerervaringen verwisselbaar zijn. Om een mooi voorbeeld te geven: je ervaring als kind bij het schaatsen, kan je dertig jaar later helpen je werk goed te doen.

Tom Bos is onderwijskundige bij De Boertiengroep. Voor reacties: t.bos@boertiengroep.nl.